Doküman Ses
Ses işleme
Studio sesi ağa vermeden önce bir yayın zincirinden geçirir. Zincir kaynakta çalışır, alıcıda değil. Bunun sonucu şu. Düzeltmenin her noktada ayrı kurulması gerekmez ve bütün alıcılar aynı işlenmiş sesi duyar.
Zincirin sırası şöyledir.
Kaynak → 10 bant EQ → Seviyeleyici (AGC) → 3 bant dinamik → İleri bakışlı limiter → NMC → Ağ
Bütün kademeler sol ve sağ kanala aynı kazancı uygular. Tek kanalda bastırma olmadığı için stereo görüntü çalarken sağa sola kaymaz.
Equalizer#
10 bantlı grafik equalizer ISO oktav merkezlerinde çalışır. Merkezler 31, 63, 125, 250, 500 Hz ve 1, 2, 4, 8, 16 kHz.
Equalizer seviyeleyiciden önce durur. Böylece eğrinin getirdiği gürlük değişimini seviyeleyici yutar ve bandı kaldırınca yayının tamamı yükselmez.
Her bandın aralığı ±6 dB'dir. Mağaza müziğinde bu aralık fazlasıyla yeter, daha büyük düzeltmeler genelde hoparlör yerleşimiyle ya da mekânla ilgilidir.
Seviyeleyici#
Seviyeleyici, parçadan parçaya değişen gürlüğü tek bir hedefe taşır. Mağaza müziğinde asıl şikâyet ses kalitesi değil, bir şarkının diğerinden yüksek gelmesidir. Bu kademe onu çözer.
| Ayar | Varsayılan | Aralık |
|---|---|---|
| Hedef | -18 dB | -24 ile -12 arası |
| Hız | 1.00x | 0.5 yavaş, 1 orta, 2 hızlı |
| Giriş kazancı | 0 dB | -6 ile +6 arası |
Hedefi yükseltmek yayını yükseltmez, yalnızca zinciri daha çok çalıştırır. Genel sesi ayarlamak için alıcı seviyelerini kullanın.
Hız ayarını yükseltmek düzeltmeyi hızlandırır ama parça içindeki dinamiği de törpüler. Uzun dinleme seanslarında yavaş taraf daha az yorar.
3 bantlı dinamik#
Kompresör 3 banda ayrılmıştır. Böylece bir banttaki tepe, diğerlerini bastırmaz. Bas vuruşu vokali kısmaz.
| Bant | Aralık | Eşik | Oran | Atak | Bırakma |
|---|---|---|---|---|---|
| Alt | 200 Hz altı | -24 dB | 2:1 | 15 ms | 250 ms |
| Orta | 200 Hz - 3 kHz | -24 dB | 2:1 | 8 ms | 180 ms |
| Üst | 3 kHz üstü | -26 dB | 2.5:1 | 4 ms | 120 ms |
Alt bant bas tutarlılığı, orta bant vokal varlığı ve gövde, üst bant sertleşmeden parlaklık içindir.
Panelde her bandın kazanç indirimi ayrı gösterilir. Sürekli birkaç desibelin üstünde indirim varsa eşiği yükseltin.
Limiter#
Zincirin sonunda ileri bakışlı bir limiter durur. Tepe noktasını kırpmadan tutar.
| Ayar | Varsayılan |
|---|---|
| Tavan | -1.0 dB |
| İleri bakış | 5 ms |
| Bırakma | 60 ms |
İleri bakış, limiterin gelen tepeyi önceden görüp kazancı yumuşakça indirmesini sağlar. Kırpma yerine bastırma yapar.
Limiter bir gürlük aracı değildir, bir emniyet kemeridir. Kazanç indirimi sürekli çalışıyorsa sorun zincirin daha yukarısındadır.
Kapatmak#
İşleme kaynak başına kapatılabilir. Zaten işlenmiş bir kaynak geliyorsa, mesela çıkışında kendi zinciri olan bir ses mikseri, o kaynak için zinciri kapatın. İki kez işlemek sesi düzeltmez, sıkıştırır.
Canlı ayar#
Bütün parametreler yayın kesilmeden değişir. Bir sürgüyü oynattığınızda değişiklik çalmakta olan sese uygulanır, sıradaki parçayı beklemez.
Ölçüler ve formüller#
Zincirin tamamı 48 kHz çift kanal üzerinde, NMC kodlamasından önce çalışır. Aşağıdakiler uygulamanın kullandığı bağıntılardır.
Desibel ile doğrusal kazanç arasındaki dönüşüm bütün kademelerde aynı.
Her yumuşatıcının zaman sabiti tek kutuplu bir katsayıya çevrilir. Burada
τ saniye cinsinden atak ya da bırakma süresi.
Bu yüzden 15 ms'lik bir atak 720 örnek, 250 ms'lik bir bırakma 12000 örnek demektir. Ayarlanan süre bir kesme noktası değil, bir yaklaşma hızıdır.
Seviyeleyici#
Seviyeleyici anlık genliğe değil, yürüyen kare ortalamasına bakar. Aynı katsayı burada da kullanılır.
Hedeflenen kazanç, ölçülen seviye ile hedef arasındaki farktır. İki koruma var. Fark ±9 dB ile sınırlanıyor ve seviye -55 dB'nin altındayken kademe hiç çalışmıyor. İkincisi olmasaydı sessizlikte gürültü tabanı yukarı çekilirdi.
Kompresör#
Her bant kendi zarfını izler. Katsayı, sinyal zarfın üstüne çıkarken atak, altına inerken bırakma değerini alır.
Kazanç indirimi sert dizli standart bağıntıdan gelir. Eşiğin altında hiç indirim yapılmaz.
Oran 2:1 iken eşiğin 6 dB üstündeki bir zarf 3 dB indirim görür. 2.5:1'de aynı zarf 3.6 dB iner.
Limiter#
Limiter anlık tepeye değil, ileri bakış penceresindeki en büyük değere bakar.
Pencere uzunluğu örnek cinsinden sabittir.
Bant ayrımı 200 Hz ve 3 kHz'de yapılır. Equalizer bantları ISO oktav merkezlerinde, her biri 1.1 kalite katsayılı tepe süzgeci olarak çalışır.
31 63 125 250 500 1k 2k 4k 8k 16k (Hz)
Bütün kademelerde kazanç iki kanalın ortak tepe değerinden hesaplanır ve ikisine birden uygulanır. Kanal başına hesaplanan bir kompresör, yalnızca bir kanalda çalıştığı anda stereo görüntüyü kaydırır.